بازنگری ۷۲ درصدی برنامههای درسی و ایجاد ۹۲۴ رشتهمحل جدید درآموزش عالی
معاونت آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اعلام کرد: این معاونت در دولت چهاردهم با بازنگری ۷۲ درصدی برنامههای درسی، افزایش ۲۴ درصدی پذیرش استعدادهای درخشان در مقطع کارشناسی ارشد و ۵۷ درصدی در دکتری، ایجاد حدود ۹۲۴ رشتهمحل جدید و اجرای برنامههای مهارتافزایی و آموزش هوشمند، گامهایی برای ارتقای کیفیت و کارآمدی آموزش عالی برداشته است.
به گزارش پایگاه خبری موفقیت شناسی به نقل از ایرنا، معاونت آموزشی وزارت علوم در دولت چهاردهم، ارتقای کیفیت آموزش، توسعه عدالت آموزشی، افزایش کارآمدی نظام دانشگاهی، تقویت مهارتآموزی و پاسخگویی به نیازهای نوظهور کشور را در محور فعالیتهای خود قرار داده است.
این معاونت در ساختار خود سه دفتر «برنامهریزی آموزش عالی»، «گسترش آموزش عالی» و «آموزش عالی غیردولتی» را شامل میشود.
این گزارش با هدف ارائه تصویری جامع از عملکرد معاونت آموزشی از ابتدای استقرار دولت چهاردهم تا خردادماه ۱۴۰۵ تهیه شده و مهمترین اقدامات، دستاوردها، شاخصهای عملکردی و برنامههای آتی این معاونت را در حوزههای مختلف مأموریتی تبیین میکند.
بازنگری و روزآمدسازی برنامههای درسی، توسعه و ساماندهی آموزش عالی، ارتقای کیفیت مؤسسات آموزش عالی غیردولتی، حمایت از رشتههای راهبردی، توسعه آموزش هوشمند، استقرار نظامهای نوین اعتباربخشی و تقویت ارتباط آموزش عالی با نیازهای جامعه و بازار کار از جمله محورهای اصلی فعالیتهای این دوره بوده است.
در این میان، وقوع جنگ تحمیلی سوم در اسفندماه ۱۴۰۴ و پیامدهای آن، نظام آموزش عالی کشور را با شرایطی ویژه و کمسابقه مواجه کرد.
معاونت آموزشی با اتخاذ رویکرد «تداوم آموزش بدون وقفه»، ضمن مدیریت شرایط بحرانی، زمینه استمرار فعالیتهای آموزشی، برگزاری کلاسها و آزمونها، پشتیبانی از دانشگاههای آسیبدیده و حفظ کیفیت فرآیندهای آموزشی را فراهم کرد. تجربیات حاصل از این دوره، ظرفیتهای جدیدی را در حوزه تابآوری آموزشی، آموزش مجازی و مدیریت هوشمند نظام آموزش عالی ایجاد کرد.
بر اساس این گزارش، یکی از مهمترین محورهای عملکرد معاونت آموزشی، بازنگری و روزآمدسازی برنامههای درسی بوده است. در سال ۱۴۰۴، تعداد برنامههای درسی بازنگریشده به ۲۰۱ مورد رسید که نسبت به دوره مقایسهای تعیینشده در گزارش، رشد ۷۲ درصدی را نشان میدهد. همچنین ۲۲ برنامه درسی جدید تدوین و ۴۳ برنامه درسی مهارتی بازنگری شد و مجموع برنامههای تدوین و بازنگریشده به ۲۲۳ مورد رسید.
در همین حوزه، بازنگری برنامههای درسی و تجمیع گرایشها در مقطع دکتری تخصصی در حدود ۵۰ درصد پیشرفت داشته و طرح ساماندهی رشتههای تحصیلی موضوع ماده ۹۵ برنامه هفتم پیشرفت نیز در شورای عالی برنامهریزی آموزشی به تصویب رسیده است.
افزایش پذیرش استعدادهای درخشان
حمایت از استعدادهای درخشان نیز از دیگر محورهای عملکرد معاونت آموزشی در این دوره بوده است.
بر اساس آمار ارائهشده در گزارش، مجموع پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در مقطع کارشناسی ارشد در سال ۱۴۰۴ به ۹۱۷۶ نفر رسید و در مقطع دکتری تخصصی نیز ۱۳۱۷ نفر پذیرش شدند.
معاونت آموزشی در این گزارش، رشد این شاخصها را به ترتیب ۲۴ درصد در مقطع کارشناسی ارشد و ۵۷ درصد در مقطع دکتری تخصصی اعلام کرده است. همچنین اجرای توافقنامه حمایت از رشتههای اولویتدار در قالب «طرح مرحوم اژهای» در سال ۱۴۰۴ از اقدامات این حوزه بوده است.
حرکت آموزش عالی به سمت مهارت و اشتغالپذیری
مهارتافزایی و افزایش اشتغالپذیری دانشجویان نیز در این دوره مورد توجه قرار گرفت. در چارچوب تبصره ۲ ماده ۹۵ برنامه هفتم پیشرفت، آییننامه مربوط تصویب و ابلاغ شد و پیمایش سهم دروس مهارتی در برنامههای درسی دوره کارشناسی نیز به پایان رسید.
بر اساس هدفگذاری معاونت آموزشی، سهم برنامههای درسی دوره کارشناسی پیوسته دارای بسته دروس مهارتی و اشتغالپذیری از صفر در سال ۱۴۰۱ به ۳۲ درصد در سال ۱۴۰۴ و ۴۵ درصد در سال ۱۴۰۵ افزایش یافته و هدف ۶۰ درصدی برای سال ۱۴۰۶ تعیین شده است.
از دیگر اقدامات شاخص این بخش، تصویب آییننامه تبصره ۲ ماده ۹۵ و اختصاص پنج درصد پستهای کارشناسی دستگاههای اجرایی به کارآموزی و کارورزی دانشجویان بوده است.
ایجاد ۹۲۴ رشتهمحل جدید
دفتر گسترش آموزش عالی نیز در سال ۱۴۰۴ اقدامات متعددی برای ساماندهی و توسعه آموزش عالی انجام داد. یکی از مهمترین نتایج این اقدامات، ایجاد حدود ۹۲۴ رشتهمحل جدید در تمامی زیرنظامهای آموزش عالی بود که شامل ۱۵ رشتهمحل در مقطع کاردانی، ۲۲۶ رشتهمحل در کارشناسی، ۶۱۷ رشتهمحل در کارشناسی ارشد و ۶۶ رشتهمحل در مقطع دکتری است.
لغو آییننامه طرح تعاون و هیات علمی وابسته، بازنگری و لغو برخی آییننامههای حمایتی مؤسسات در حال توسعه، پیگیری طرح تکمیلی آمایش و حکمرانی آموزش عالی در دانشگاه پیام نور و تعیین تکلیف رشتههای یکبار پذیرش از دیگر اقدامات این دفتر عنوان شده است.
در کنار توسعه رشتهها، ساماندهی مؤسسات مشمول آمایش و ایجاد توازن در ترکیب پذیرش دانشجو متناسب با رشتهها، مقاطع تحصیلی و بازار کار نیز به عنوان یکی از اهداف این دفتر دنبال شده است.
ساماندهی آموزش عالی غیردولتی
در حوزه آموزش عالی غیردولتی، ساماندهی مؤسسات غیرانتفاعی، تدوین شیوهنامه شاخصهای فضای کالبدی مؤسسات آموزش عالی آزاد و اصلاح اساسنامه مؤسسات آزاد از مهمترین اقدامات سال ۱۴۰۴ بوده است.
بر اساس شاخصهای عملکردی این دفتر، در سال ۱۴۰۴ تعداد ۲۷۰ مورد اعتراض و شکایت دانشجویی رسیدگی شده، هفت جلسه کمیسیون پایش عملکرد مؤسسات آزاد و غیرانتفاعی برگزار و چهار مؤسسه آموزش عالی غیردولتی منحل شده است. همچنین ۱۶ جلسه برای تصویب و اصلاح اساسنامه مؤسسات برگزار شده است.
در برنامههای پیشرو نیز ساماندهی مجوز رشتهمحلها متناسب با طرح آمایش، مدیریت ظرفیت پذیرش دانشجو بر اساس تعداد اعضای هیات علمی، تسهیل جذب اعضای هیات علمی و الکترونیکی شدن فرایند تایید مدارک معادل پیشبینی شده است.
سه برنامه تحولی برای آموزش عالی
معاونت آموزشی در کنار اقدامات جاری، سه برنامه تحولی را نیز در دستور کار قرار داده است: استقرار مراکز توسعه و تعالی آموزش، توسعه آموزش هوشمند و اجرای نظام اعتباربخشی دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی.
نخستین برنامه تحولی برای آموزش عالی استقرار مراکز توسعه و تعالی آموزش است. این برنامه با هدف تضمین انطباق سند با سیاستهای کلان، الزامات اجرایی و ظرفیتهای دانشگاهی کشور طراحی شده تا زمینه موفقیت در پیادهسازی مراکز توسعه و تعالی آموزش در دانشگاهها فراهم شود. برای این منظور قانون برنامه هفتم توسعه، نقشه جامع علمی کشور و برنامه اخیر وزارت عتف مورد بهره برداری قرار گرفته است.
در برنامه آموزش هوشمند، تشکیل کارگروه تخصصی، بررسی تجربه دانشگاهها، برگزاری نشست با صاحبنظران، تدوین مؤلفههای کلیدی آموزش هوشمند، مطالعات تطبیقی، الگوسازی دانشگاه هوشمند و طراحی نسخه اولیه برنامههای اقدام دنبال شده است.
همچنین نظام اعتباربخشی با هدف ارتقای کیفیت، افزایش شفافیت و پاسخگویی دانشگاهها و ایجاد سازوکاری برای ارزیابی مستمر عملکرد مؤسسات آموزش عالی طراحی شده است. این نظام قرار است دانشگاهها را به بازنگری، نوآوری و اصلاح مستمر برنامهها، محتوا و زیرساختها سوق دهد.
مدیریت آموزش عالی در شرایط جنگ
یکی از بخشهای متفاوت کارنامه معاونت آموزشی دولت چهاردهم، نحوه مدیریت نظام آموزشی در جریان جنگ تحمیلی رمضان در اسفند ۱۴۰۴ است؛ دورهای که حملات گسترده، اختلال در زیرساختهای ارتباطی و نگرانی درباره استمرار فعالیتهای آموزشی، نظام آموزش عالی را با شرایطی ویژه مواجه کرد.
معاونت آموزشی در این شرایط، رویکرد «تداوم آموزش بدون وقفه» و «حفظ کیفیت با حداکثر انعطاف» را دنبال کرد. از جمله اقدامات انجامشده، استقرار تیم معاونت آموزشی در دانشگاههای رازی و تربیت مدرس برای راهبری متمرکز امور، اجرای الگوی ترکیبی حضور فیزیکی و دورکاری، آغاز مجدد فعالیت حضوری از پنجم فروردین ۱۴۰۵ و برگزاری منظم جلسات شورای مدیران بود.
صدور ابلاغیه آموزش مجازی، تمدید مهلت دفاع پارسا و ابلاغ شیوه فعالیت آموزشی در آغاز سال ۱۴۰۵ از دیگر اقدامات این دوره بود؛ این ابلاغیه چارچوب آموزش مجازی، دفاع مجازی، کلاسهای ترکیبی، افزایش دروس «معرفی به استاد» و نحوه برگزاری دروس عملی را مشخص کرد.
همچنین پایش مستمر کلاسهای مجازی، پیگیری وضعیت دانشگاههای آسیبدیده، بازدید از دانشگاههای آسیبدیده از جمله علم و صنعت ایران، شهید بهشتی و شریف و تدوین اصول «تابآوری آموزشی» از اقدامات معاونت آموزشی در این دوره بود.
جمع بندی
گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴ معاونت آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، حاکی از پیشرفت قابلتوجه در حوزههای کلیدی آموزش عالی است. دستاوردهای عددی در بازنگری برنامههای درسی (افزایش ۷۲ درصدی)، رشد ۲۴ درصدی پذیرش استعدادهای درخشان در مقطع کارشناسی ارشد و ۵۷ درصدی در مقطع دکتری تخصصی، و همچنین اجرای سیاستهای مهارتافزایی منطبق با تبصره ۲ ماده ۹۵ برنامه هفتم پیشرفت، بیانگر عزم جدی معاونت در ارتقای کیفیت، کارآمدی و اشتغالپذیری دانشآموختگان است.
دفتر گسترش آموزش عالی با ایجاد حدود ۹۲۴ رشتهمحل جدید و لغو آییننامههای ناکارآمد مانند طرح تعاون و هیأت علمی وابسته، گام مؤثری در جهت شفافیت، استانداردسازی و پاسخگویی نظام آموزش عالی برداشته است. همچنین پیگیری طرح تکمیلی آمایش آموزش عالی و تعیین تکلیف رشتههای یکبار پذیرش، از اقدامات راهبردی این دفتر محسوب میشود.
در بخش غیردولتی، ساماندهی مؤسسات غیرانتفاعی، تدوین شیوهنامه شاخصهای فضای کالبدی، اصلاح اساسنامه مؤسسات آزاد و رسیدگی به بیش از ۲۷۰ مورد اعتراضات دانشجویی، نشان از نظارت مؤثر و رویکرد تعاملی این دفتر دارد.
مدیریت موفق نظام آموزش عالی در شرایط جنگ تحمیلی رمضان نیز از نقاط قوت برجسته این گزارش است. استقرار تیمهای راهبری در دانشگاههای رازی و تربیت مدرس، صدور بهموقع ابلاغیههای آموزشی، برگزاری اجلاسهای هماهنگی، پایش مستمر دانشگاههای آسیبدیده و تدوین سناریوهای آیندهپژوهی، موجب شد تا علیرغم حملات گسترده، «تداوم آموزش بدون وقفه» به عنوان یک اصل محقق گردد.
افق پیشروی معاونت آموزشی
گزارش عملکرد معاونت آموزشی، برای سال ۱۴۰۵ اجرای کامل طرح ماده ۹۵ برنامه هفتم پیشرفت، توسعه کلاسهای هوشمند ترکیبی، راهاندازی داشبورد آمار و اطلاعات برنامههای درسی، تسهیل گسترش آموزش عالی در حوزههای راهبردی و نهاییسازی الگوی تخصیص ظرفیت پذیرش دانشجو را پیشبینی کرده است.
در مجموع، کارنامه ارائهشده از سوی معاونت آموزشی وزارت علوم نشان میدهد سیاستگذاری آموزشی در دولت چهاردهم بر سه محور اصلی ارتقای کیفیت و روزآمدسازی آموزش، پیوند آموزش با مهارت و بازار کار و حرکت به سمت آموزش هوشمند و ارزیابی کیفیت متمرکز بوده است؛ رویکردی که در کنار مدیریت شرایط بحرانی، قرار است در سال ۱۴۰۵ با استقرار مراکز توسعه و تعالی آموزش، توسعه آموزش هوشمند و اجرای نظام اعتباربخشی ادامه یابد.
